Begum Ozcan 
Çin’in gizli askeri uzay uçağına ait yüksek çözünürlüklü bir görüntü ilk kez kamuoyuyla paylaşıldı. 2024 yılında ABD merkezli uydu şirketi Maxar (Vantor) tarafından çekilen fotoğraf, şirketin ticari görüntüleme uydularından biri tarafından kaydedildi. Görüntü, ABD Savunma İstihbarat Ajansı’nın (DIA) uzaydaki tehditlere ilişkin yayımladığı gizliliği kaldırılmış değerlendirme raporunda yer aldı.
Çin’in uzay uçağı X-37B’ye benziyor
Fotoğraftaki araç, ABD Uzay Kuvvetleri tarafından kullanılan X-37B uzay uçağına büyük ölçüde benziyor. Delta kanatlara, yük bölmesi kapaklarına, koyu renkli bir ısı kalkanına ve güç üretmek için kullanılan güneş panellerini taşıyan arka bölüme sahip olan araç, yeniden kullanılabilir uzay uçağı tasarımını temel alıyor.
Maxar’ın gözlemi daha önce bir ABD Uzay Kuvvetleri yetkilisi tarafından 2024 yılında Güney Kore’de düzenlenen bir konferansta açıklanmıştı. Ancak uzay aracının genel şeklini gösteren yüksek çözünürlüklü fotoğraf kamuoyuyla paylaşılmamıştı.
Çin dört uzay uçağı görevi gerçekleştirdi
DIA raporu Çin’in uzay uçağının yörüngedeki faaliyetlerine ilişkin yeni ayrıntılar sunmuyor. Çin, 2020’den bu yana dört uzay uçağı görevi gerçekleştirdi ve görevlerin süresi dokuz aya kadar ulaştı. Şubat ayında fırlatılan dördüncü araç ise halen yörüngede bulunuyor. Çin’in envanterinde kaç adet uzay uçağı olduğu bilinmiyor. Bu görevlerin amacının ne olduğu da kamuoyuna açıklanmıyor.
ABD Uzay Kuvvetleri ise dönüşümlü olarak kullandığı iki X-37B uzay uçağına sahip. Araçlar bugüne kadar 8 görev gerçekleştirdi ve en uzunu iki buçuk yıl sürdü. ABD yönetimi X-37B’nin tasarımını ve boyutlarını açıklarken bazı deneylerini de kamuoyuyla paylaştı. Bununla birlikte, aracın uzaydaki faaliyetlerinin büyük bölümü gizli tutuluyor.
Çin’in uzay uçağı da X-37B gibi geleneksel bir roketin yük kaplaması içerisinde fırlatılıyor ve yörüngeye ulaştıktan sonra uydu benzeri bir görev yürütüyor. NASA’nın Uzay Mekiği’nin insansız ve küçük ölçekli bir versiyonunu andıran araç, görev sonunda atmosfere yeniden girerek otonom biçimde bir piste iniş yapıyor.
DIA, uzay uçaklarının gelişmiş manevra kabiliyetlerinin bu araçları belirli görevlerde geleneksel uydulardan daha kullanışlı hâle getirdiğini belirtiyor. Çin’in aracı şimdiye kadar yerden birkaç km yükseklikteki alçak Dünya yörüngesinde (LEO) görev yaptı. ABD’nin X-37B uçağı ise görevlerinden birinde 38.600 km irtifalara ulaşmış, ardından atmosfere yeniden giriş ve iniş hazırlıkları için aerodinamik frenleme tekniğini kullanmıştı.
Çin yörüngedeki bir nesneyi yakalayıp yeniden bıraktı
Uzay uçakları, kargo bölmelerinden küçük uydular bırakabiliyor. Çin’in aracı ise yörüngedeki nesneleri yakalama kabiliyetini de sergiledi. Astrofizikçi Jonathan McDowell’ın açık kaynaklı yörünge takip verileri üzerinde yaptığı incelemeye göre araç, haziranda küçük bir uydu bıraktı ve temmuzda bu nesneyi yeniden yakaladı. Aynı işlem ağustos ve eylül aylarında da tekrarlandı.
Bu işlemlerin robotik bir kol aracılığıyla gerçekleştirilmiş olabileceği
değerlendiriliyor. Söz konusu kabiliyet, uyduların yörüngede bakımının yapılması, başka araçlarla etkileşim kurulması veya uzaydaki nesnelerin kontrol edilmesi gibi farklı amaçlarla kullanılabilir. Ancak Çin’in bu faaliyetlerdeki kesin hedefleri kamuoyuna açıklanmış değil.
Çin uzay uçağının resmi adı da belirsizliğini koruyor. Batılı yayınlarda araç genellikle 2000’li yıllarda Çin’in robotik uzay uçağı geliştirme çalışmalarına ilişkin haberlerde kullanılan Shenlong adıyla anılıyor. Çin devlet medyası ise aracı çoğunlukla Chongfu Shiyong Shiyan Hangtian Qi (CSSHQ) olarak adlandırıyor. Bu ifade, yeniden kullanılabilir deneysel uzay aracı anlamına geliyor.
Çin uzay tabanlı lazer silahları geliştirebilir
DIA’nın raporunda Çin’in uydu karşıtı sistemler geliştirme çalışmaları da ele alınıyor. Kurum, Çin ordusunun yönlendirilmiş enerji silahlarını (DEW), uyduları geçici veya kalıcı olarak devre dışı bırakabilen ideal anti-uzay sistemleri olarak değerlendirdiğini bildiriyor.
DIA’ya göre Çin, alçak Dünya yörüngesindeki uyduları bozmak, performanslarını düşürmek veya fiziksel olarak hasara uğratmak amacıyla farklı güç seviyelerine sahip birden fazla kara konuşlu lazer silahı işletiyor. Kurum, 2020’li yılların sonlarına doğru Çin’in uzay tabanlı lazer silahları ve daha yüksek güçlü kara konuşlu sistemleri devreye alabileceğini değerlendiriyor. Bu sistemlerin daha yüksek yörüngelerdeki uyduları da tehdit edebilecek kapasiteye ulaşması bekleniyor.
Raporda Çin’in kara konuşlu anti-uydu füzeleri test ettiği de belirtiliyor. Ülke ayrıca geçen yıl, Dünya’dan yaklaşık 36 bin kilometre yükseklikte bulunan jeosenkron yörüngede uydu yakıt ikmali gerçekleştirdi. DIA’nın değerlendirmesine göre bu, alçak Dünya yörüngesinin üzerindeki bu irtifada başka hiçbir ülkenin başaramadığı bir gösterimdi.
ABD Uzay Kuvvetleri de jeosenkron yörüngede diğer uyduları incelemek üzere tasarlanmış bir uydu filosuna sahip. Kurum, manevra kabiliyetlerini artırmak amacıyla yakıt ikmali yapılabilecek yeni araçlar da tedarik etti.
ABD Hava Kuvvetleri Sekreteri Troy Meink, geçen ay Pentagon’un uzayda silah sistemlerini konuşlandırdığını açıkladı. Bu açıklama, ABD’yi yörüngede silah bulundurduğunu resmen kabul eden ilk ülke konumuna getirdi. Rusya da yörüngede muharebe kabiliyetleri geliştirmeye yönelik çalışmalarını sürdürüyor. ABD istihbarat yetkililerine göre Moskova’nın hedefleri arasında uzaya nükleer silah yerleştirme planı da bulunuyor.
